Her değişim hastalık değildir; süreklilik gösteren, şiddetlenen veya günlük yaşamı bozan belirtiler değerlendirilmelidir.
Ergenlik; bedensel değişimlerin, kimlik gelişiminin, bağımsızlaşma isteğinin, akran ilişkilerinin ve akademik beklentilerin aynı anda yoğunlaştığı bir geçiş dönemidir. Ankara Beştepe’deki kliniğimizde değerlendirme; ergenin gelişim düzeyi, aile ve okul yaşamı, duygusal ihtiyaçları, mahremiyeti ve güvenliği birlikte ele alınarak planlanır.
Fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimin hızlandığı; destekleyici ilişkilerin özel önem taşıdığı bir dönemdir.
Duyguları düzenleme, geleceği değerlendirme ve dürtüleri yönetme becerileri gelişmeye devam ederken aile, okul, akran grubu ve dijital çevrenin etkisi de artar. Bu nedenle zaman zaman fikir ayrılıkları, duygusal iniş çıkışlar ve sınır denemeleri görülebilir.
Değerlendirmede yalnızca davranışa değil; değişimin ne kadar sürdüğüne, ne kadar şiddetli olduğuna, önceki işlevselliğe göre farklılaşıp farklılaşmadığına ve ev, okul, arkadaşlıklar ile güvenlik üzerindeki etkisine bakılır.
Tek bir davranış tanı koydurmaz; örüntü ve işlevsellik birlikte değerlendirilir.
Kısa süreli ve günlük yaşamı belirgin biçimde bozmayan değişimler çoğu zaman gelişim sürecinin parçasıdır.
Kalıcı, tekrarlayan veya işlev kaybına yol açan değişiklikler uzman değerlendirmesini gerektirebilir.
Güvenliğin tehdit altında olduğu durumlarda belirti süresi beklenmez ve rutin randevu yeterli değildir.
Aynı belirti farklı nedenlerle ortaya çıkabilir; değerlendirme etikete değil, ergenin bütününe odaklanır.
Depresif belirtiler, yoğun kaygı, panik, sosyal çekilme, umutsuzluk, öz değer düşüklüğü ve duygu düzenleme güçlüğü görülebilir.
Öfke patlamaları, kural ihlalleri, dürtüsel kararlar, saldırganlık veya riskli davranışların altında birden fazla klinik ve çevresel etken bulunabilir.
Özerklik ihtiyacı ile ebeveyn sınırları arasındaki gerilim iletişim kopukluğuna dönüşebilir. Amaç bağı korurken açık ve güvenli sınırlar oluşturmaktır.
Akran zorbalığı, dışlanma, arkadaş edinme güçlüğü, sosyal kıyaslama veya gruba ait olma baskısı ruh sağlığını etkileyebilir.
Kimlik gelişimi, beden algısı, sınav baskısı, okul reddi, motivasyon ve gelecek belirsizliği ergenin işlevselliğini etkileyebilir.
Ekran, oyun veya sosyal medya kullanımı uyku ve sorumlulukları bozabilir. Alkol, tütün ya da başka maddelerle ilgili riskler doğrudan ve yargılamadan değerlendirilir.
Değişimin ani olması, giderek şiddetlenmesi veya birden fazla yaşam alanını etkilemesi özellikle önemlidir.
Ergen kendine veya başkasına zarar verme düşüncesi, planı ya da girişiminden söz ediyorsa; gerçeklikle bağı bozulmuşsa, ağır biçimde ajiteyse veya güvenliğini sağlayamıyorsanız rutin randevuyu beklemeyin.
Klinik görüşme, gelişimsel bağlam, işlevsellik, güvenlik ve ergenin görüşü birlikte ele alınır.
Başvuru nedeni aile ve ergenin bakış açısından dinlenir; görüşmeler ihtiyaca göre birlikte ve ayrı ayrı yürütülür.
Ev, okul, akran ilişkileri, uyku, beslenme, dijital yaşam ve günlük rutinlerdeki değişiklikler değerlendirilir.
Kendine zarar, intihar, zorbalık, travma, madde kullanımı ve eşlik edebilecek psikiyatrik veya tıbbi durumlar ele alınır.
Gizliliğin kapsamı ve güvenlik riski gibi paylaşım gerektirebilecek istisnalar ilk görüşmede ergen ve aileye açıklanır.
Ölçek, test, okul iş birliği, psikoterapi, ilaç veya izlem yalnızca klinik ihtiyaca göre planlanır.
Her ergen için aynı yöntem kullanılmaz; hedefler tanıya, belirtilere, gelişim düzeyine ve aile koşullarına göre belirlenir.
Bilişsel Davranışçı Terapi ve diğer yapılandırılmış yaklaşımlar; tanı, hedef ve ergenin katılımına göre değerlendirilebilir. “Ergenlik sorunu” tek başına bir terapi seçimi değildir.
Aile görüşmeleri, ebeveyn danışmanlığı ve gerektiğinde okul iş birliği; ergenin mahremiyeti ve yararı gözetilerek tedavi planına eklenebilir.
Zorbalık, kayıp, kaza veya başka örseleyici yaşantılarla ilişkili klinik hedefler varsa EMDR gibi travma odaklı yöntemlerin uygunluğu değerlendirilir.
Farkındalık, problem çözme, iletişim, stres yönetimi ve duygu düzenleme becerileri klinik plana dâhil edilebilir. Mindfulness temelli çalışmalar uygun olduğunda destekleyici olabilir.
İlaç kararı tanıya, belirti şiddetine, işlev kaybına, eşlik eden durumlara ve yarar-zarar dengesine göre çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından verilir. İlaç kendiliğinden başlanmamalı, kesilmemeli veya değiştirilmemelidir.
Online görüşme klinik olarak uygun bazı takip ve danışmanlık süreçlerinde kullanılabilir. Acil güvenlik riski veya yüz yüze değerlendirme gerektiren durumlar için uygun değildir.
Evdeki yaklaşım değerlendirme veya tedavinin yerini tutmaz; ergenin yardım istemesini kolaylaştırabilir.
Hemen nasihat vermek veya sorunu küçümsemek yerine ne yaşadığını anlamaya çalışın; konuşurken sözünü kesmeyin.
Kuralların gerekçesini açıklayın, yaşına uygun karar alanları bırakın ve ebeveynler arasında mümkün olduğunca tutarlı olun.
Rutin biçimde telefon veya mesaj kontrolü güveni zedeleyebilir; ancak somut güvenlik riski varsa koruyucu müdahale gerekir.
“Senin yaşında ben…” ya da kardeş ve arkadaş karşılaştırmaları yerine davranışın etkisini sakin ve somut biçimde konuşun.
Yalnızca ekran süresine değil uyku, ders, hareket, yüz yüze ilişki ve içerik güvenliğine odaklanan ortak bir plan oluşturun.
“Kendine zarar vermeyi ya da ölümü düşündün mü?” diye sakin ve doğrudan sormak riski artırmaz; risk varsa acil yardım alın.
Ergenlik döneminde birlikte değerlendirilebilen sorun alanları.
Başvuru, mahremiyet, aile yaklaşımı, tedavi ve güvenlik konularında kısa yanıtlar.
Ruh hâli, davranış, uyku, okul, dijital yaşam veya ilişkilerde kalıcı bir değişiklik fark ediyorsanız Ankara Beştepe’deki kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.
