Yeniden yaşantılama
İstenmeyen anılar, kabuslar, oyunla tekrar veya olayı yeniden oluyormuş gibi hissetme görülebilir.
📍 Ankara Beştepe🕐 Pazartesi–Cumartesi 08:00–19:00
Travma · TSSB · Çocuk ve Ergen
Çocuk ve Ergenlerde Travma ve TSSB
Travma sonrası normal stres tepkileri ile kalıcı işlev kaybını ayıran, güvenlik ve gelişim odaklı değerlendirme
Kaza, afet, şiddet, istismar, ciddi hastalık, kayıp veya tehdit edici bir olaya tanık olma sonrasında çocuk ve ergenler farklı tepkiler gösterebilir. İlk dönemde korku, uyku değişikliği ve olayla ilgili düşünceler görülebilir. Belirtiler uzun sürdüğünde, yoğunlaştığında veya günlük yaşamı bozduğunda travma sonrası stres bozukluğu ve eşlik eden ruhsal durumlar açısından değerlendirme gerekir.
Gelişimsel Bakış
Travma tepkileri yaşa göre farklı görünebilir
Küçük çocuklar yaşadıklarını oyunlarında tekrar edebilir, bakım verene daha fazla yapışabilir veya alt ıslatma gibi daha önce geride bırakılmış davranışlara dönebilir. Okul çağında kaçınma, dikkat güçlüğü, bedensel yakınmalar ve öfke; ergenlerde ise içe kapanma, risk alma, suçluluk ve geleceğe ilişkin umutsuzluk görülebilir.
Her travmatik olay TSSB ile sonuçlanmaz. Tanı için belirtilerin örüntüsü, süresi, şiddeti ve işlevselliğe etkisi değerlendirilir. Çocuğun güvenliği, aile desteği, önceki ruhsal durumu ve devam eden stres etkenleri tedavi planının temel parçalarıdır.
Belirtiler
Çocuk ve ergenlerde nasıl görülebilir?
Belirtilerin görünümü yaşa göre değişebilir. Tanı; internet listesinden değil, süre, şiddet, bağlam ve işlev kaybının klinik değerlendirilmesiyle konur.
Kaçınma
Olayı hatırlatan yer, kişi, konuşma veya etkinliklerden uzak durma gelişebilir.
Aşırı uyarılmışlık
İrkilme, tetikte olma, öfke, uyku ve dikkat güçlükleri ortaya çıkabilir.
Düşünce ve duygu değişimleri
Suçluluk, utanç, umutsuzluk, duygusal donukluk veya kendini olaydan sorumlu tutma görülebilir.
Gelişimsel gerileme
Küçük çocuklarda ayrılma güçlüğü, bebeksi davranışlar, alt ıslatma veya oyun değişiklikleri olabilir.
İşlev kaybı
Okul başarısı, arkadaşlık, aile ilişkileri ve günlük rutinler belirgin biçimde etkilenebilir.
Başvuru Zamanı
Ne zaman değerlendirme düşünülmeli?
Tek bir belirti her zaman bozukluk anlamına gelmez. Belirtinin süresi, şiddeti ve ev, okul ya da sosyal yaşamdaki etkisi profesyonel değerlendirme ihtiyacını belirler.
- Belirtilerin olaydan sonraki haftalarda azalmaması veya giderek şiddetlenmesi
- Uyku, okul, oyun, arkadaşlık veya aile yaşamında belirgin bozulma
- Çocuğun sürekli tetikte olması, travma hatırlatıcılarından yoğun biçimde kaçınması
- Kendini suçlama, yoğun utanç veya geleceğe ilişkin umutsuzluk ifadeleri
- Kendine zarar verme, intihar düşüncesi, madde kullanımı veya riskli davranışların ortaya çıkması
- Tehdit, şiddet veya istismar riskinin hâlen devam ediyor olması
Önemli: Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın bozulması ya da güvenliği tehdit eden ani bir durumda web formunu beklemeyin; 112 Acil Çağrı Merkezi'ne veya en yakın acil servise başvurun.
Değerlendirme ve Destek
Klinik süreç nasıl planlanır?
Değerlendirme, çocuğun yaşı ve başvuru nedenine göre uyarlanır. Her çocuk için aynı test veya aynı tedavi planı kullanılmaz.
Önce güvenlik
Devam eden risk, istismar, şiddet veya kendine zarar ihtimali varsa güvenlik ve gerekli koruyucu adımlar önceliklendirilir.
Travma bilgili değerlendirme
Çocuğun yaşı, anlatmaya hazır oluşu ve mahremiyeti gözetilerek belirtiler ve işlevsellik değerlendirilir; gereksiz ayrıntılı tekrar sorgulamasından kaçınılır.
Eşlik eden durumlar
Depresyon, kaygı, yas, uyku sorunları, dikkat güçlüğü ve bedensel belirtiler birlikte değerlendirilir.
Bireyselleştirilmiş tedavi
Travma odaklı psikoterapi, aile desteği, okul düzenlemeleri ve gerektiğinde tıbbi tedavi çocuğun ihtiyacına göre planlanır.
İlgili İçerikler
Değerlendirmeyi tamamlayan bağlantılar
Belirtiler farklı klinik alanlarla kesişebilir. Aşağıdaki içerikler konuyu daha geniş bir çerçevede değerlendirmenize yardımcı olur.
Sık Sorulan Sorular
Ailelerin merak ettiği konular
Travmatik olay yaşayan her çocukta TSSB gelişir mi?
Hayır. Birçok çocuk destekleyici çevre ve zamanla toparlanabilir. TSSB; belirli belirti kümelerinin sürmesi ve günlük yaşamı etkilemesi durumunda klinik değerlendirmeyle belirlenir.
Çocuğa olayı anlattırmak gerekir mi?
Çocuğu hazır olmadığı ayrıntıları anlatmaya zorlamak uygun değildir. Güvenli, yaşa uygun ve travma bilgili bir yaklaşım gerekir.
Aile nasıl destek olabilir?
Güvenli ve öngörülebilir rutinler oluşturmak, çocuğun duygularını küçümsemeden dinlemek ve tekrar tekrar travmatik görüntülere maruz kalmasını sınırlamak yararlı olabilir.
Hangi durumda acil yardım gerekir?
Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın bozulması, şiddet/istismar riskinin sürmesi ya da güvenliği tehdit eden ani durumda 112 Acil Çağrı Merkezi'ne veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Çocuğunuzun ihtiyacını birlikte değerlendirelim
Uzm. Dr. Emine Taşyürek ile Ankara Beştepe'de yüz yüze görüşme ve klinik açıdan uygun durumlarda online görüşme hakkında bilgi alabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, kişisel tıbbi değerlendirme, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Uygun yaklaşım çocuğun ve ailenin klinik gereksinimine göre uzman hekim tarafından belirlenir.