Test adı seçmekten önce çocuğun ihtiyacını belirlemek
Aileler çoğu zaman başka bir çocuğa yapılan testi duyup aynı uygulamayı ister. Oysa okula hazırlık, öğrenme güçlüğü, gelişimsel gecikme ve ileri bilişsel becerilerin araştırılması aynı değerlendirme sorusu değildir. Kullanılacak yöntem çocuğun yaşı, iletişim becerileri ve başvurunun amacıyla eşleşmelidir.
Bir testin yabancı ülkede yeni sürümünün bulunması, o sürümün Türkçe uygulama ve normlarının hazır olduğu anlamına gelmez. Değerlendirmede kullanılan sürüm ve uygun karşılaştırma verileri raporda açıkça belirtilmelidir.
WISC-IV: okul çağındaki bilişsel becerilere bakış
WISC-IV, Türkçe adıyla WÇZÖ-IV, 6 yaş 0 ay ile 16 yaş 11 ay arasındaki çocukların bilişsel değerlendirmesinde kullanılan bireysel bir ölçektir. Yaş aralığı Türk Psikologlar Derneği ve testin yayıncısı Pearson tarafından belirtilir.
Ölçekte farklı bilişsel görevler bulunur. Puanların birlikte yorumlanması, çocuğun yaklaşımını ve zorlandığı alanları anlamaya katkı sağlar; tek bir puanla DEHB veya disleksi tanısı konulmaz. WISC-IV zekâ testi sayfasında uygulamanın klinik çerçevesi yer alır.
Stanford–Binet: sürüm bilgisini sormak gerekir
Stanford–Binet de bireysel bilişsel değerlendirmede kullanılan ölçek ailelerinden biridir. Ancak farklı sürümlerin yaş kapsamı, görevleri ve normları aynı değildir. İnternette görülen tek bir yaş tablosu bütün uygulamalara genellenmemelidir.
Randevu öncesinde hangi sürümün kullanılacağını, çocuğun yaşına ve diline neden uygun görüldüğünü sorabilirsiniz. Stanford–Binet değerlendirmesi hakkında bilgi alırken yalnız toplam puanı değil, sonuçların hangi eğitim veya klinik karar için kullanılacağını da konuşmak yararlıdır.
Gelişim taraması ile zekâ testi aynı şey değildir
Küçük çocuklarda oyun, iletişim, hareket ve günlük yaşam becerileri gelişim değerlendirmesinin önemli parçalarıdır. Denver II veya AGTE gibi tarama araçları, ayrıntılı değerlendirme gerektiren alanları fark etmeye yardımcı olur; bir IQ puanının yerine geçmez.
Bayley gibi gelişim ölçeklerinin kapsamı ve uygun yaş aralığı da kullanılan sürüme bağlıdır. CDC’nin gelişim izlemi ve tarama açıklaması, taramanın tanıdan farklı bir amaç taşıdığını vurgular. Denver gelişim testi bilgileri bu ayrımı anlamaya yardımcı olabilir.
Dil, işitme ve hareket özellikleri seçimi etkiler
Çocuğun birden fazla dil kullanması, Türkçeyi yeni öğrenmesi veya konuşmakta zorlanması zekâ düzeyini tek başına göstermez. Sözel görevlerdeki güçlüğün nedeni araştırılmadan genel bir sonuca gidilmemelidir. Sözel yükü az olan bir yöntem de bütün kültürel etkileri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Gözlük, işitme cihazı veya hareket desteği kullanılıyorsa uygulayıcı önceden bilgilendirilmelidir. Standart uygulamada yapılan bir uyarlamanın sonucun geçerliliğini nasıl etkilediği raporda açıklanır.
İyi bir değerlendirmede aile ne alır?
Aileye testin amacı, çocuğun katılımı, sonuçların sınırları ve öneriler anlatılmalıdır. Birden fazla test uygulanacaksa her birinin farklı katkısı açıklanabilir. Çok sayıda test yapılması, tek başına daha iyi değerlendirme anlamına gelmez.
Başlangıç noktasını test ismi değil çocuğun yaşadığı güçlük olarak belirlemek için çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirme sürecimizi inceleyebilirsiniz. Önceki raporları götürmeniz, gereksiz tekrarları önlemeye yardımcı olur.