Etiketten önce öğrenme biçimini görmek
Bazı çocuklar bir konuyu çok az tekrarla kavrar, ayrıntılı bağlantılar kurar veya yaşından beklenenden farklı sorular sorar. Bir başkası resim, müzik, sayılar ya da belirli bir ilgi alanında dikkat çekebilir. Bu gözlemler değerlendirmede anlamlıdır; bir belirti listesinde kutu işaretlemek tanı koymaz.
Aile, çocuğun hangi görevleri kolay bulduğunu, hangilerinde zamanın nasıl geçtiğini fark etmediğini ve ne zaman sıkıldığını gözleyebilir. Çalışma örnekleri ve öğretmen görüşleri, yalnız “çok zeki” ifadesinden daha açıklayıcıdır.
İleri beceri her alanda ileri gelişim demek değildir
Karmaşık bir konuyu anlayan çocuk sıra beklerken, kaybettiğinde veya arkadaşlık kurarken yaşıtları gibi desteğe ihtiyaç duyabilir. Bilişsel becerisinin güçlü olması duygularını yetişkin gibi yönetebileceği anlamına gelmez. Yaşına uygun oyun, dinlenme ve ilişkiler önemini korur.
Yüksek başarı beklentisi bazen çocuğun hata yapmaktan kaçınmasına yol açabilir. Sonuca odaklanan övgü yerine kullandığı yöntem, denemesi ve yardım istemesi hakkında konuşmak; her işte önde olması gerekmediğini hissettirmek yararlıdır.
Değerlendirme ne zaman yararlı olur?
Derslerin sürekli çok kolay gelmesi, becerilerle okul performansı arasında açıklanamayan fark bulunması veya eğitim düzenlemesi ihtiyacı değerlendirmeyi anlamlı kılabilir. Amaç çocuğa kalıcı bir sıralama vermek değil, uygun öğrenme ortamını planlamaktır.
NAGC, özel yeteneklerin belirlenmesinde tek bir test yerine birden fazla bilgi kaynağı kullanılmasını vurgular. Bireysel test, öğretmen gözlemleri ve zaman içinde üretilen çalışmalar farklı parçaları gösterir. WISC-IV gibi bir ölçeğin uygunluğu yaş ve başvuru sorusuyla birlikte değerlendirilir.
Yüksek beceri bir güçlüğü dışlamaz
Çocuk bazı alanlarda çok güçlü olduğu halde okumada, yazılı anlatımda veya görevlerini düzenlemede zorlanabilir. Güçlü yanlar güçlüğü örtebilir; güçlük de çocuğun yapabildiklerinin fark edilmesini engelleyebilir. Sadece toplam puana veya karneye bakmak bu nedenle yeterli değildir.
Bu tablo her zaman belirli bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Dikkat, öğrenme, duygusal durum ve öğretim koşulları ayrı ayrı incelenir. Çocuğun “Aslında yapabiliyorsun, istemiyorsun” şeklinde suçlanması yerine hangi aşamada takıldığı araştırılır.
Testi beklerken de öğrenme ortamı zenginleştirilebilir
İlgi alanına uygun kitaplar seçmek, bir sorunun farklı çözümlerini birlikte düşünmek veya kendi küçük projesini planlamasına alan açmak için test sonucu beklemek gerekmez. Zenginleştirme her zaman daha fazla ödev vermek değildir; bazen aynı konuyu daha derinden araştırmaktır.
Okulla görüşürken “Daha zor iş verilsin” yerine çocuğun hazır olduğu becerileri ve zorlandığı alanları somutlaştırabilirsiniz. Okul danışmanlığı, beklentilerin aile ve öğretmen arasında ortaklaştırılmasına yardımcı olabilir.
Sonuç çocuğun kimliğinin tamamı olmasın
Puanı aile içinde bir unvan gibi tekrar etmek, çocuğun hata yapma hakkını daraltabilir. Sonuçla birlikte hangi desteğin sunulacağı, neyin değişmeyeceği ve hangi soruların açık kaldığı konuşulmalıdır. Eğitim kurumlarının kabul süreçleri de klinik test sonucundan ayrı kurallara sahip olabilir.
Ankara’da çocuk ve ergenlerin gelişimini değerlendirme yaklaşımımızı inceleyerek başvuru hakkında bilgi alabilirsiniz. Çocuğun güçlü yanlarını korumak ve zorlandığı alanlarda yardım almasını sağlamak birbiriyle çelişmez.