Tek bir davranış kullanımın kanıtı değildir
Notlarda düşme, arkadaş çevresinin değişmesi veya odada daha fazla zaman geçirme madde kullanımı dışında pek çok nedenle görülebilir. Giyim tarzından, dinlediği müzikten veya yalnızca içine kapanmasından kesin sonuca varmak doğru değildir. Birden fazla değişimin aynı dönemde başlaması ise daha dikkatli konuşmayı gerektirebilir.
AACAP, alkol ve madde kullanımına ilişkin işaretlerin başka sorunlarla da ilişkili olabileceğini belirtir. Kullanım kokusu, açıklanamayan para ihtiyacı, devamsızlık veya davranış değişikliği gibi gözlemlerin ne zaman başladığını not edebilirsiniz. Notlar bir suç dosyası oluşturmak için değil, hekimle daha somut bilgi paylaşmak içindir.
Elektronik sigarayı zararsız bir ara seçenek gibi görmeyin
Elektronik sigara ve nikotin içeren ürünler, yalnızca koku bırakmadıkları veya duman gibi görünmedikleri için güvenli değildir. CDC, bu ürünlerin gençler için güvenli olmadığını ve nikotinin bağımlılık yapabildiğini belirtir. Nikotin kullanımı konusunda destek istemek için günlük ve yoğun kullanıma geçmesini beklemek gerekmez.
Aile içindeki konuşma ürünün adıyla sınırlı kalmamalıdır. Ne zaman, kimlerle ve hangi nedenle kullanıldığı; bırakmayı deneyip denemediği ve kullanmadığında ne yaşadığı da önemlidir. “Herkes deniyor” sözü riski ortadan kaldırmaz; bir kez denemiş olması da genci kalıcı bir etiketle tanımlamayı gerektirmez.
Konuşmanın zamanı ve başlangıcı sonucu etkiler
Genç belirgin şekilde madde veya alkol etkisindeyken uzun bir hesaplaşma yapmayın. Önce güvenliği ve tıbbi yardım ihtiyacını değerlendirin. Sakin bir zamanda, “Dün eve geldiğinde yürümekte zorlandığını gördüm; ne kullandığını bilmem güvenliğin için önemli” gibi açık bir gözlemle başlayabilirsiniz.
SAMHSA’nın ebeveynlerle konuşma önerileri, sağlıkla ilgili kaygıyı ve açık beklentileri birlikte ifade etmeyi destekler. Bağırmak, herkesin önünde sorgulamak veya reddedilme tehdidi kullanmak anlatmayı zorlaştırabilir. Kullanımı onaylamadan da gence ulaşılabilir olduğunuzu söyleyebilirsiniz.
Evdeki güvenlik planı yalnızca yasaklardan oluşmaz
Madde etkisindeki biriyle araca binmeme, tehlikeli bir ortamdan çıkmak için aileyi arayabilme ve dönüşün nasıl sağlanacağı önceden konuşulabilir. Genç yardım istediğinde ilk adım onu güvenli yere ulaştırmaktır; kullanım ve kurallar daha sonra ele alınır. Böyle bir plan kullanım izni değil, zararı önleme adımıdır.
Evdeki ilaçların güvenli saklanması, yetişkinlerin kendi kullanımına dikkat etmesi ve uygun sosyal etkinliklere erişim de önemlidir. Gizli test yapmak veya çantayı aramak, tek başına değerlendirme ya da tedavi değildir. Somut güvenlik riskinde yetişkinin müdahalesi gerekebilir; bunun dışındaki izleme sınırları mümkün olduğunca açık konuşulmalıdır.
Madde etkilenmesinde acil belirtiler
Uyandırılamama, belirgin bilinç bulanıklığı, nöbet, solunumun yavaşlaması veya düzensizleşmesi, morarma ve ciddi göğüs ağrısı acil yardım gerektirir. 112’yi arayın; genci yalnız bırakmayın ve çağrı görevlisinin yönlendirmelerini izleyin. “Uyusun geçer” diye beklemeyin, kusturmaya veya yiyecek ve içecekle ayıltmaya çalışmayın.
Ne kullanıldığı biliniyorsa sağlık ekibinden saklanmamalıdır. Düzenli ve yoğun kullanımı evde kendi kendine bıraktırmaya çalışmak da bazı maddelerde tehlikeli olabilir. Tıbbi değerlendirme, kullanım biçimine ve gencin durumuna göre güvenli yolu belirler.
Destek aramak için gencin önce her şeyi kabul etmesi gerekmez
Genç görüşmeye isteksizse aile önce kendi gözlemleri ve yaklaşımı için danışabilir. Değerlendirmede kullanım örüntüsünün yanı sıra kaygı, depresyon, dikkat sorunları, akran ilişkileri ve ev ortamı ele alınır. Hedef yalnızca ürünü bırakmak değil, kullanımı sürdüren güçlükleri ve riskleri de azaltmaktır.
Türkiye’de YEDAM 115 danışma hattı bağımlılıkla ilgili bilgi ve yakınlara danışmanlık sağlar; acil yardım hattının yerine geçmez. Uzm. Dr. Emine Taşyürek’in ergen psikiyatrisi yaklaşımı ve madde kullanım sorunlarının değerlendirilmesi hakkında bilgi alırken yaşa uygun tedavi ve yönlendirme seçeneklerini konuşabilirsiniz.