Bir gün yakın, ertesi gün mesafeli olması ne anlatabilir?
Bir genç bazı konularda ailesinin yardımını isterken başka bir konuda “Bana karışmayın” diyebilir. Bu iki ihtiyaç birbirini geçersiz kılmaz. Kendi kararlarını denemek isteyen genç, aynı zamanda yetişkinlerin ulaşılabilir olduğunu bilmek ister. Her mesafe koyma davranışını sevgisizlik veya kopuş olarak yorumlamak ilişkiyi gereksiz yere zorlayabilir.
AACAP’ın ergenlik gelişimi açıklamasında kimlik arayışı, bağımsızlık isteği ve arkadaşların artan önemi birlikte ele alınır. Bu değişimler herkeste aynı yaşta veya aynı yoğunlukta görülmez. Sessiz bir genç mutlaka içine kapanmış değildir; dışa dönük bir genç de her güçlüğünü kolayca anlatmayabilir.
Duyguların yoğunlaşması, duyguların önemsiz olduğu anlamına gelmez
Arkadaş grubundaki bir tartışma yetişkine küçük görünebilir; genç için ise aidiyetini sarsan bir olay olabilir. “Bunun için üzülünür mü?” demek yaşananı küçültür. Olayın gencin gözündeki anlamını öğrenmek, her yorumuna katılmayı gerektirmez. Üzüntüyü kabul ederken farklı açıklamaları daha sonra birlikte düşünebilirsiniz.
Duygudaki hızlı değişimleri yalnızca hormonlara bağlamak da yeterli değildir. Uyku, okul yükü, aile içi gerilim ve akran deneyimleri önemlidir. AACAP’ın ergenlerde karar verme açıklaması, gelişim sürecinin davranış üzerindeki rolünü anlatır; bu bilgi bir gencin her zaman düşünmeden davranacağını veya sorumluluk alamayacağını göstermez.
Kimlik ve beden algısı üzerinde daha fazla düşünmek
Giyim, müzik, arkadaş seçimi ve geleceğe dair fikirler değişebilir. Bunları hemen kalıcı bir karakter değişimi gibi okumak yerine, gencin kendini tanıma çabasına merakla yaklaşın. Bedenindeki değişimlerden rahatsız olması da alay veya karşılaştırma konusu yapılmamalıdır.
İlgi alanlarını denemekle kendinden sürekli nefret etmek aynı şey değildir. Bedenini gizleme çabası yoğunlaşıyor, yemek düzeni bozuluyor veya görünümü nedeniyle sosyal yaşamdan çekiliyorsa değerlendirme ihtiyacı doğabilir. Bu durumda “Kendinle barış” gibi genel öğütler yerine yaşadığı güçlüğü ayrıntılandırmak daha yararlıdır.
Mahremiyet, yetişkinlerden tamamen uzak kalmak demek değildir
Kapısını çalmak, kişisel konuşmalarını başkalarının yanında açmamak ve fotoğrafını paylaşmadan önce izin istemek saygıyı görünür kılar. Buna karşılık nerede olduğu, nasıl döneceği ve acil durumda kime ulaşacağı gibi güvenlik bilgileri aile içinde konuşulmalıdır.
Denetimin biçimi yaşa, gelişime ve somut riske göre değişir. Gizli kontrolü günlük ilişki biçimine dönüştürmek yerine hangi bilgilerin neden gerekli olduğunu açıklayın. Yakın bir güvenlik tehlikesi varsa daha doğrudan müdahale gerekebilir; fakat her anlaşmazlık böyle bir tehlike değildir.
Olağan gelişim ile belirgin zorlanmayı ayıran çizgi
Gencin zaman zaman yalnız kalırken sevdiği uğraşlara devam edebilmesi ile giderek her şeyden çekilmesi farklıdır. Birkaç günlük sınav gerginliği ile sürekli umutsuzluk, okuldan kopma veya öz bakımın bozulması da aynı kabul edilmez. Tek bir davranıştan çok değişimin bütünü değerlendirilir.
AACAP’ın ileri ergenlik dönemi açıklaması, gelişimin devam eden ve kişiden kişiye değişen bir süreç olduğunu hatırlatır. Yaşıtına göre daha yavaş bağımsızlaşması tek başına sorun değildir. Buna karşılık aile “ergenliktir” diye düşündüğü için belirgin sıkıntıyı görmezden gelmemelidir.
Ailenin rolü: her duyguyu düzeltmek değil, ilişkiyi sürdürebilmek
Kısa ve düzenli konuşma alanları oluşturun. Gencin fikrini sorduğunuzda yanıtını hemen ders verme fırsatına çevirmeyin. Bir kararında hata yaptıysa, neyi fark ettiğini ve bir sonraki denemede neyi değiştirebileceğini konuşun. Ebeveynin kendi hatasını kabul etmesi otoriteyi ortadan kaldırmaz.
İlişkinin uzun süredir yalnızca kavga veya sessizlik üzerinden yürümesi destek için yeterli bir neden olabilir; ağır bir tanının ortaya çıkması beklenmez. Ankara’da çocuk ve ergen ruh sağlığı değerlendirmesi aileyi ve genci birlikte anlamayı amaçlar. Kendine zarar düşüncesi veya yakın güvenlik riski varsa ise olağan gelişim tartışmasına ara verilip acil yardım alınmalıdır.