Merak etmek ile değerlendirmeye ihtiyaç duymak
Çocuğun güçlü yanlarını bilmek isteyen bir aile için zekâ testi çekici görünebilir. Ancak çocuğun gelişimi ilerliyor, öğrenmesi destekleniyor ve çözülmesi gereken belirgin bir soru bulunmuyorsa yalnız merak nedeniyle kapsamlı test yaptırmak ilk adım olmak zorunda değildir.
Bir test talebinin arkasında bazen kardeşler arasında karşılaştırma, okul seçimi kaygısı veya yüksek puan beklentisi bulunur. Bu beklentileri görüşmede açıkça konuşmak, çocuğu yarışın merkezine koymadan gerçek ihtiyacını anlamaya yardımcı olur.
Sonucun bir kararı değiştireceği durumlar
Yaşına uygun öğrenme fırsatlarına rağmen kalıcı güçlük yaşayan, gelişiminin birden fazla alanında desteğe ihtiyaç duyan veya becerileri arasında belirgin farklılık görülen çocuklarda bilişsel değerlendirme düşünülebilir. Amaç, yalnız bir tanı adı bulmak değil, çocuğa nasıl öğretileceğini ve hangi ek incelemelerin gerekli olduğunu belirlemektir.
Yaşıtlarından farklı bir öğrenme temposu olan çocuklarda eğitim gereksinimleri de ele alınabilir. NAGC’nin değerlendirme açıklaması, özel yeteneklerin belirlenmesinde testlerin gözlem ve diğer bilgilerle birlikte kullanılmasını önerir. Tek puan eğitim kararının tamamı değildir.
Her okul güçlüğü zekâ testi gerektirmez
Yeni öğretmene alışamama, devamsızlık, uyku düzeninin bozulması veya sınav sırasında yoğun kaygı yaşama, öğrenilen bilginin gösterilmesini güçleştirebilir. Önce güçlüğün ne zaman ve hangi koşullarda başladığı araştırılır. Bilişsel testin bu soruyu aydınlatıp aydınlatmayacağına sonra karar verilir.
Okuma ve yazmadaki kalıcı sorunlarda öğrenme güçlüğü değerlendirmesi yalnız IQ ölçümünden daha kapsamlıdır. Çocuğun akademik becerileri, öğretim geçmişi ve günlük işlevselliği de incelenir.
Rutin gelişim izlemi ayrı bir konudur
“Her çocuğa zekâ testi gerekli değildir” ifadesi gelişim takibini ertelemek anlamına gelmez. Erken çocuklukta dil, oyun, hareket ve sosyal iletişim düzenli olarak izlenmelidir. CDC, gelişim izlemi ve uygun yaşlarda taramanın önemini özellikle belirtir.
Çocuk daha önce kullandığı sözcükleri veya kazandığı becerileri kaybediyorsa yalnız bir test randevusu beklemek yerine sağlık değerlendirmesine başvurulmalıdır. Gelişimsel değerlendirme rehberi, bu süreçte hangi bilgilerin toplandığını anlatır.
Tekrar test kararı puan yükseltme hedefiyle verilmez
Önceden yapılmış bir test varsa raporu ve uygulama tarihini görüşmeye götürün. Yeni sorunun önceki raporla yanıtlanıp yanıtlanamayacağı, aynı testin tekrarlanmasının uygunluğu ve alternatif yöntemler değerlendirilir. Her çocuk ve her test için geçerli tek bir tekrar aralığı yoktur.
Çocuğa gerçek test sorularını çalıştırmak veya internette dolaşan benzer görevlerle puan hazırlığı yapmak sonucu yorumlamayı zorlaştırabilir. Hazırlık; dinlenmiş olmak, olağan beslenmeyi sürdürmek ve görüşmenin amacını yaşına uygun biçimde anlatmakla sınırlı kalmalıdır.
Ailenin karar vermesine yardımcı olan üç soru
Görüşmede “Bu test hangi soruyu yanıtlayacak?”, “Sonuç hangi desteği değiştirecek?” ve “Test yapılmazsa hangi bilgiyi başka yolla edinebiliriz?” sorularını sorabilirsiniz. Yanıtlar, gerekli bir değerlendirmeyi gereksiz bir uygulamadan ayırmaya yardımcı olur.
Ankara’da çocuk ve ergen psikiyatrisi başvuru sürecimizde çocuğun yaşı ve ihtiyacı birlikte ele alınır. Test gerekiyorsa nedeni açıklanır; gerekmiyorsa aileye izlem ve destek için başka bir yol önerilebilir.