Üzüntü kadar ilgi kaybını da ciddiye almak
Arkadaşlarla buluşmak, müzik dinlemek, spor yapmak veya bir oyuna katılmak eskisi kadar anlamlı gelmeyebilir. Bu değişimin yalnızca derslerde mi olduğu, yoksa gencin yaşamının geneline mi yayıldığı önemlidir. Tatilde ya da sevdiği bir ortamda kısa süre gülmesi, yaşadığı zorlanmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez.
NIMH’nin ergen depresyonu bilgilendirmesi, ilgi kaybı, sinirlilik, sosyal geri çekilme, enerji azalması ve uyku değişikliklerini olası işaretler arasında sıralar. Bunlardan birinin bulunması tanı koydurmaz. Belirtilerin birlikte ortaya çıkışı, devamlılığı ve gencin işlevlerini nasıl etkilediği değerlendirilir.
Öfke ve tahammülsüzlük görünür, çökkünlük gizli kalabilir
Genç yardım istemek yerine her soruya sert yanıt veriyor olabilir. Utanma, başarısız hissetme veya sürekli yorulma, ilişki içinde öfke olarak görülebilir. Yine de her öfke patlaması depresyon değildir; uykusuzluk, kaygı, zorbalık, aile gerilimi ve başka nedenler araştırılmalıdır.
“Bize böyle davranamazsın” demekle “Sana ne olduğunu anlamaya çalışıyorum” demek birbirinin alternatifi değildir. Hakaret ve zarar verme davranışlarına sınır konurken gencin sıkıntısı da dinlenebilir. Görüşmeyi yalnızca davranışın cezasına indirgemek, ruh halindeki değişimi gözden kaçırabilir.
Beden ve okul düzenindeki değişimler bir arada okunmalı
Sabah kalkamama, çok uyuma ya da uykuya dalamama; iştah değişikliği, yorgunluk ve odaklanma güçlüğü tabloya eşlik edebilir. Bir genç masada uzun zaman geçirip yine de çalışmasını tamamlayamayabilir. Dışarıdan “isteksiz” görünen bu halin altında farklı nedenler bulunabilir.
Ağrı, halsizlik veya dikkat sorunu yalnızca ruhsal kökenli varsayılmaz. Hekim bedensel hastalıkları, kullanılan ilaçları, uyku düzenini ve madde kullanımını da sorabilir. Gereken incelemeler görüşme ve muayeneye göre seçilir; her gence aynı test paketi uygulanmaz.
İki haftayı bir bekleme kuralına dönüştürmeyin
NIMH’nin depresyon açıklamasında, belirtilerin çoğu gün, en az iki hafta devam etmesi önemli bir zaman bilgisidir. Bu süreyi tamamlamak için yardım aramayı ertelemek gerekmez. Şiddetli sıkıntı, belirgin işlev kaybı veya güvenlik riski daha erken değerlendirme gerektirir.
Başlangıç tarihini kesin hatırlamak zor olabilir. Son haftalarda okul devamı, uyku, ilgi alanları ve ilişkilerdeki değişimi birkaç örnekle not edin. NICE’ın çocuk ve gençlerde depresyon kılavuzu, değerlendirme ve tedavinin gencin yaşına ve ihtiyaçlarına göre yürütülmesini ele alır. İnternet ölçekleri klinik görüşmenin yerine geçmez.
Sormak, dinlemek ve güvenliği konuşmak
“Son günlerde çok yorulmuş görünüyorsun; sen nasıl hissediyorsun?” gibi gözleme dayalı bir başlangıç yapın. Yanıt geldiğinde hemen çürütmeyin, kendinizle kıyaslamayın ve “Her şeyin var” diyerek konuşmayı kapatmayın. Konuşmak zor geliyorsa yazmayı veya güvendiği bir yetişkinle başlamayı önerebilirsiniz.
Kendine zarar verme ya da yaşamak istememe düşüncesini sakin ve doğrudan sormak önemlidir. Böyle bir açıklamayı sır olarak saklama sözü vermeyin. Yakın risk, bir plan veya güvenliği sağlayamama varsa genci yalnız bırakmadan 112’ye ya da acil servise başvurun. NIMH, kendine veya başkasına zarar vermekten söz edildiğinde gecikmeden yardım alınmasını önerir.
Destek, yalnızca daha çok motive etmeye çalışmak değildir
Günlük beklentileri birlikte küçültmek, düzenli öğün ve uykuya alan açmak, kısa bir etkinliği beraber planlamak destekleyici olabilir. Bunlar depresyon tedavisinin yerine geçmez. Ailenin görevi genci sürekli neşelendirmek değil, tedaviye katılımı ve gündelik yaşama dönüşü desteklemektir.
Psikoterapi, aileyle çalışma ve gerektiğinde ilaç tedavisi klinik değerlendirmeye göre planlanır. Başlanan ilaçlar hekime danışılmadan kesilmemeli; belirgin kötüleşme veya yeni güvenlik kaygıları tedavi ekibine bildirilmelidir. Uzm. Dr. Emine Taşyürek’in ergen ruh sağlığı yaklaşımını inceleyebilir, mevcut ergen depresyonunda aile yaklaşımı yazısından günlük desteğe ilişkin ek bilgi alabilirsiniz.