Çocuğun hareketli oluşunu hemen “hiperaktif” diye adlandırmak hem normal farklılıkları hastalıklaştırabilir hem de uyku, kaygı, öğrenme güçlüğü veya çevresel stres gibi başka nedenleri görünmez bırakabilir.
Yaş ve ortam davranışın anlamını değiştirir
Dört yaşındaki bir çocuğun uzun toplantıda oturamaması ile on yaşındaki çocuğun kısa sınıf etkinliğini sürdürememesi aynı biçimde yorumlanmaz. Beklenti gelişim düzeyine uygun olmalıdır.
Bazı çocuklar yalnız sıkıldığında, uykusuz kaldığında veya yapılandırılmamış ortamda hareketlidir. DEHB belirtileri ise genellikle ev ve okul gibi birden fazla alanda tutarlı bir örüntü oluşturur.
İşlev kaybı değerlendirmede merkezde yer alır
Sık yaralanma, yönergeleri tamamlayamama, arkadaşlıkların bozulması, sınıf öğreniminin aksaması veya aile yaşamının sürekli çatışmaya dönüşmesi davranışın etkisini gösterir. Yüksek enerjiye rağmen işlevi iyi olan çocuk için aynı sonuca varılmaz.
NICE DEHB rehberi, belirtilerin kapsamlı klinik ve gelişimsel değerlendirme içinde ele alınmasını; yalnız ölçek ya da gözleme dayanılmamasını önerir.
Uyku, kaygı ve öğrenme güçlükleri benzer görünebilir
Yetersiz uyku dikkat azalması ve dürtüselliği artırabilir. Kaygılı çocuk görevden kaçabilir; anlamadığı derste yerinden kalkabilir. İşitme, görme, dil ve öğrenme sorunları da yönerge takibini etkileyebilir.
Bu nedenle değerlendirmede gelişim öyküsü, sağlık durumu, okul bilgisi, aile gözlemi ve gerekirse standardize araçlar birlikte kullanılır.
Etiket yerine gözlenebilir davranışı tarif edin
“Çok hiperaktif” demek yerine “ödevin ilk beş dakikasında üç kez masadan kalkıyor” ya da “sırada beklerken arkadaşını itiyor” gibi tanımlar daha yararlıdır. Somut örnek, hem nedenleri hem de çevresel düzenlemeyi konuşmayı kolaylaştırır.
Çocuğa sürekli “sen böylesin” mesajı vermek öz güveni zedeleyebilir. Güçlü yanları ve işe yarayan koşullar da aynı dikkatle kaydedilmelidir.
Değerlendirme öncesi iki haftalık gözlem
- Davranışın ne zaman, nerede ve hangi görevde ortaya çıktığını yazın.
- Uyku, açlık, ekran ve yoğun günlerin etkisini not edin.
- Öğretmenden somut sınıf örnekleri ve işe yarayan yöntemleri isteyin.
- Çocuğun güçlü olduğu etkinliklerde dikkatini nasıl sürdürdüğüne bakın.
- Davranışın öğrenme, arkadaşlık, güvenlik ve aile yaşamına etkisini ayırın.
Ne zaman DEHB değerlendirmesi planlanabilir?
Belirtiler gelişim düzeyine göre belirginse, uzun süredir devam ediyor, birden fazla ortamda görülüyor ve işlev kaybı yaratıyorsa değerlendirme düşünülebilir. hareketlilik ile DEHB ayrımı ve DEHB değerlendirme ve tedavi sayfaları ayrıntılı bilgi sunar.
Yararlanılan yayınlar
Bu bölüm, ailelerin konuya ilişkin kurumsal ve bilimsel kaynaklara doğrudan ulaşabilmesi için eklenmiştir.